Serap Özer

Serap Özer

Köşe Yazarı

Direksiyona Geçince Neden Başka Birine Dönüşüyoruz?

Trafikteki gerçek karakterimiz mi ortaya çıkıyor, yoksa otomobil bizi değiştiriyor mu?

Serap Özer | Otomotivi Köşe Yazısı

Bazı insanları tanımak için yıllarca arkadaşlık etmeniz gerekir. Bazılarını ise sadece on dakika trafikte izlemeniz yeterlidir.

Düşünsenize…

Son derece kibar, anlayışlı, sakin bir arkadaşınız var. Restoranda garsona teşekkür eder, kapıdan geçerken arkasındakini bekler, kimsenin kalbini kırmamaya özen gösterir.

Sonra aynı arkadaşınızın otomobiline biniyorsunuz.

İlk beş dakika her şey yolunda.

Altıncı dakikada biri önüne kırıyor.

Ve o sakin insan bir anda değişiyor.

“Bu nasıl araba kullanıyor ya!”

Biraz ileride yeşil ışıkta iki saniye geç hareket eden sürücüye korna çalıyor. Sağ şeritte yavaş giden araca söyleniyor. Önüne geçmeye çalışan otomobile yol vermemek için hızlanıyor.

Siz de yan koltukta oturup içinizden geçiriyorsunuz:

“Ben bu insanı böyle tanımıyordum.”

Ama durun.

Belki de aynı şeyi zaman zaman hepimiz yapıyoruz.

Direksiyonun Başında Neden Bu Kadar Sabırsızız?

Günlük hayatta çoğumuz belli kurallara göre davranıyoruz. Sıraya giriyoruz, bekliyoruz, insanlara yol veriyoruz, gerektiğinde özür diliyoruz.

Ama konu trafik olunca işler biraz değişiyor.

Markette kasada önümüzdeki kişi cüzdanını ararken birkaç dakika bekleyebiliyoruz. Fakat trafikte önümüzdeki otomobil yeşil ışıkta üç saniye geç hareket ettiğinde sabrımız tükenebiliyor.

Neden?

Çünkü otomobilin içinde zamanla ilişkimiz değişiyor.

Bir yere yetişiyoruz. Bir toplantımız var. Çocuğu okuldan alacağız. Eve dönmek istiyoruz. Zaten yorulmuşuz, zaten geç kalmışız, zaten bütün gün birilerine yetişmeye çalışmışız.

Ve önümüzdeki otomobil sanki bütün bu sorunların sorumlusuymuş gibi geliyor.

Oysa belki o sürücü adres arıyor.

Belki yolu bilmiyor.

Belki yeni ehliyet aldı.

Belki de sadece kötü bir gün geçiriyor.

Ama biz onun hikâyesini bilmiyoruz.

Sadece önümüzde yavaş giden bir otomobil görüyoruz.

Trafikte çoğu zaman insanları değil, onların yaptığı hareketleri görüyoruz.

Bence sabırsızlığımızın önemli bir kısmı da buradan doğuyor.

Camın Arkasında İnsan Olduğunu Unutuyoruz

Hiç dikkat ettiniz mi?

Trafikte birbirimizden söz ederken çoğu zaman insanları otomobilleriyle tarif ediyoruz.

“Şu beyaz araba ne yapıyor?”

“Öndeki SUV yolu kapattı.”

“Soldaki taksi yine önüme kırdı.”

“Şu siyah otomobil bir türlü gitmiyor.”

Kimse “Öndeki otomobilin içinde belki çok yorgun bir insan var.” diye düşünmüyor.

Araçları görüyoruz, insanları unutuyoruz.

Oysa o direksiyonların arkasında da bizim gibi insanlar var.

İşe geç kalmış bir anne.

İlk kez tek başına trafiğe çıkan genç bir sürücü.

Hastaneye yetişmeye çalışan biri.

Bütün gün çalışıp evine dönmek isteyen bir baba.

Ya da sadece yolunu bulmaya çalışan bir insan.

Bunları bilseydik aynı tepkiyi verir miydik?

Belki yine sinirlenirdik. Sonuçta hepimiz insanız.

Ama belki biraz daha anlayışlı olurduk.

Otomobilin camları bizi dış dünyadan korurken bazen birbirimize karşı görünmez bir mesafe de oluşturuyor.

Karşımızdaki kişinin yüzünü görmüyoruz. Sesini duymuyoruz. Neden öyle davrandığını bilmiyoruz.

Ve zihnimiz boşlukları kendi yorumlarıyla dolduruyor.

Üstelik çoğu zaman en olumsuz yorumla.

Kendi Hatalarımıza Bir Açıklamamız Var, Başkalarınınkine Yok

Bence trafikteki en ilginç çelişkilerden biri bu.

Biz yanlış şeride girdiğimizde navigasyonun geç yönlendirdiğini söylüyoruz.

Başka biri yanlış şeride girdiğinde araba kullanmayı bilmediğini düşünüyoruz.

Biz park yeri ararken yavaşladığımızda mecburuz.

Başka biri aynı şeyi yaptığında trafiği engelliyor.

Biz son anda şerit değiştirdiğimizde yol ayrımını kaçırmışızdır.

Başkası yaptığında saygısızdır.

Tanıdık geldi mi?

Bana oldukça tanıdık geliyor.

Çünkü hepimiz kendi davranışlarımızın arkasındaki nedenleri biliyoruz. Ama başkalarının nedenlerini bilmediğimiz için sadece sonuçlarını görüyoruz.

Kendimize açıklama bulurken başkalarına kolayca hüküm verebiliyoruz.

Bu durum yalnızca trafikle ilgili değil elbette. Hayatın pek çok alanında karşımıza çıkıyor.

Ama trafikte her şey çok hızlı yaşandığı için düşünmeye pek fırsat kalmıyor.

Bir hareket görüyoruz.

Bir yorum yapıyoruz.

Bir tepki veriyoruz.

Sonra da yolumuza devam ediyoruz.

Belki de biraz daha az tepki vermeyi, biraz daha çok anlamaya çalışmayı öğrenmemiz gerekiyor.

Otomobil Bize Gerçekte Ne Kadar Kontrol Veriyor?

Direksiyon başına geçtiğimizde garip bir kontrol duygusu yaşıyoruz.

Hızımızı biz belirliyoruz. Gideceğimiz yönü biz seçiyoruz. Klimayı, müziği, koltuğu, sürüş modunu kendimize göre ayarlıyoruz.

Kendi küçük dünyamızın yönetimi elimizde.

Sonra trafiğe çıkıyoruz.

Ve bir anda o kontrolün sandığımız kadar büyük olmadığını fark ediyoruz.

Önümüzde kırmızı ışık var.

Yanımızda otobüs duruyor.

Bir araç park etmeye çalışıyor.

Bir başkası yol istiyor.

Bir motosiklet yanımızdan geçiyor.

Biz ne kadar acele edersek edelim, trafik kendi düzeninde akıyor.

İşte o anda kontrol etmek istediğimiz şeyle kontrol edebildiğimiz şey arasındaki fark ortaya çıkıyor.

Bazen de öfkemiz.

Çünkü direksiyon bizim elimizde olabilir ama yol yalnızca bize ait değil.

Belki de trafikte en çok unuttuğumuz şey, aynı yolu başkalarıyla paylaştığımız.

Peki Otomobilin Markası Davranışlarımızı Değiştiriyor mu?

Bir de işin otomobil tarafı var.

Güçlü bir motor, yüksek bir sürüş pozisyonu, sportif bir otomobil veya büyük bir SUV…

Bunlar direksiyon başındaki hissimizi etkileyebilir mi?

Bence etkileyebilir.

Ama burada önemli bir ayrım var.

Bir otomobilin güçlü olması, sürücüsünü mutlaka agresif yapmaz. Büyük bir SUV kullanmak, insanı kendiliğinden daha baskın bir sürücüye dönüştürmez.

Asıl mesele, o otomobilin bize ne hissettirdiği ve bizim bu hissi nasıl yönettiğimiz.

Kimi sürücü güçlü bir otomobilde daha sakin ve kontrollü davranır.

Kimi ise aracın performansını her fırsatta göstermek ister.

Bazıları için otomobil yalnızca ulaşım aracıdır.

Bazıları için özgürlük.

Bazıları için başarı.

Bazıları içinse kendini ifade etmenin bir yolu.

Otomobille kurduğumuz ilişki, onu nasıl kullandığımıza da yansıyabilir.

Ama unutmayalım:

Otomobilin gücü, sürücünün haklı olduğu anlamına gelmez.

Yolda saygı görmek için büyük bir otomobile, güçlü bir motora veya pahalı bir markaya ihtiyaç yok.

İyi sürücülük biraz da bunu bilmekten geçiyor.

İyi Sürücü Olmak Sadece İyi Araba Kullanmak mı?

Bana sorarsanız hayır.

Bir otomobili çok iyi kontrol edebilirsiniz.

Dar bir yere tek hamlede park edebilirsiniz.

Virajları doğru alabilir, aracın teknik özelliklerini ezbere bilebilirsiniz.

Ama bütün bunlar tek başına sizi iyi bir sürücü yapmaya yetmez.

Çünkü trafik yalnızca otomobil kullanma becerisinden ibaret değil.

Aynı zamanda sabır, dikkat, öngörü ve başkalarının da hata yapabileceğini kabul etme meselesi.

Bazen iyi sürücülük, geçebileceğiniz hâlde yol vermektir.

Bazen haklı olduğunuz bir durumda tartışmayı büyütmemektir.

Bazen önünüzdeki sürücünün hata yapabileceğini önceden düşünmektir.

Bazen de yetişmeye çalıştığınız yere birkaç dakika geç gitmeyi kabullenmektir.

Bunu söylemek kolay, uygulamak her zaman kolay değil.

Özellikle İstanbul gibi trafiğin günlük hayatın önemli bir parçası olduğu şehirlerde.

Ama sanırım asıl mesele de burada.

İyi sürücü olmak, yalnızca otomobili kontrol etmek değil; gerektiğinde kendi tepkilerini de kontrol edebilmek.

Teknoloji Gelişiyor, Peki Sürücü Değişiyor mu?

Otomotiv dünyasında inanılmaz bir dönüşüm yaşıyoruz.

Otomobiller çevrelerini algılıyor, şeritlerini takip ediyor, kör noktadaki araçları uyarıyor, öndeki araçla mesafelerini ayarlıyor.

Bazıları park manevrasının önemli bölümünü sürücü yerine gerçekleştirebiliyor.

Güvenlik sistemleri her geçen gün gelişiyor.

Ama bütün bu teknolojilerin ortasında değişmeyen bir şey var.

İnsan.

Bir otomobil size öndeki araçla aranızdaki mesafenin azaldığını söyleyebilir.

Ama neden bu kadar acele ettiğinizi sorgulayamaz.

Kör noktadaki motosikleti gösterebilir.

Ama o motosikletliye neden kızdığınızı anlayamaz.

Şerit değiştirme sırasında sizi uyarabilir.

Ama yol vermek istemediğinizde hissettiğiniz inadı ortadan kaldıramaz.

Teknoloji sürüş güvenliğine önemli katkılar sağlayabilir. Ancak insan davranışının bütün sorunlarını çözmesini beklemek gerçekçi değil.

Bence geleceğin otomobillerini konuşurken geleceğin sürücülerini de konuşmamız gerekiyor.

Çünkü daha akıllı otomobiller, kendiliğinden daha anlayışlı sürücüler yaratmıyor.

Belki de Direksiyon Başında Biraz Kendimize Bakmalıyız

Şimdi bütün bunları yazınca insan ister istemez kendini de sorguluyor.

Ben hiç gereksiz yere korna çalmadım mı?

Hiç önümdeki sürücüye söylenmedim mi?

Hiç acelem olduğu için sabırsız davranmadım mı?

Elbette zaman zaman hepimiz bunları yapabiliyoruz.

Önemli olan kendimizi kusursuz sürücüler olarak görmek değil.

Hatalarımızı fark edebilmek.

Çünkü trafikte hepimizin şikâyet ettiği davranışların bazılarını, farkında olmadan biz de sergileyebiliyoruz.

Bir gün yol verilmediği için kızıyoruz.

Ertesi gün dalgınlıkla birine yol vermeyi unutuyoruz.

Bir gün yavaş giden sürücüye sinirleniyoruz.

Başka bir gün bilmediğimiz bir yolda aynı şekilde ilerliyoruz.

Aslında trafikte hepimiz zaman zaman birbirimizin yerindeyiz.

Sadece bunu hatırlamak pek işimize gelmiyor.

Son Söz: Dikiz Aynasında Kimi Görüyoruz?

Otomobilleri konuşmayı seviyorum.

Yeni modelleri, motorları, teknolojileri, tasarımları, sürüş deneyimlerini…

Ama bazen düşünüyorum da otomotiv dünyasının en ilginç parçası ne motor ne şanzıman ne de yapay zekâ.

İnsan.

Aynı otomobili kullanan iki kişi, tamamen farklı bir sürüş deneyimi yaşatabiliyor.

Biri yanında oturan insana güven veriyor.

Diğeri bütün yol boyunca sizi tedirgin edebiliyor.

Biri trafikte sakin kalmayı başarıyor.

Diğeri en küçük gecikmeyi kişisel bir meseleye dönüştürebiliyor.

Oysa hepimiz aynı yollardayız.

Hepimizin yetişeceği bir yer, bitirmek istediği bir gün, eve dönmek için bekleyen birileri var.

Belki de direksiyon başında biraz daha sık hatırlamamız gereken şey bu.

Çünkü trafikte karşımızdaki otomobilin içinde de bir hayat var.

Ve o hayat, en az bizimki kadar değerli.

Belki de otomobilin en güçlü aynası dikiz aynası değil; direksiyon başında ortaya çıkan karakterimizdir.

Bir dahaki sefere trafikte birine kızdığınızda, sadece birkaç saniyeliğine şunu düşünün:

“Aynı hatayı ben yapsaydım, karşımdakinden nasıl davranmasını isterdim?”

Bazen daha iyi bir trafik kültürü için ihtiyacımız olan şey yeni bir teknoloji değil, yalnızca bu sorunun cevabıdır.