Kervan Çanlarından Asfalt Uğultusuna: D300 Karayolu’nda Zaman Yolculuğu
İç Anadolu’nun uçsuz bucaksız bozkırında direksiyon sallayan her sürücünün hafızasında tek bir manzara yer eder: ufuk çizgisine kadar uzanan dümdüz bir asfalt ve iki yanında akıp giden sarı başaklar. Bugün Konya’dan başlayıp Aksaray ve Nevşehir üzerinden Kayseri’ye uzanan D300 Devlet Karayolu, Türkiye’nin batısını doğusuna bağlayan en işlek otomobil rotalarından biridir. Kapadokya’nın peribacalarına veya doğu illerine gitmek için hız sabitleyicisini açıp saatte yüz küsur kilometreyle ilerlediğimiz bu modern bölünmüş yol, aslında altında binlerce yıllık bir ticaret ve medeniyet mirasını saklar. Tekerleklerimizin döndüğü bu güzergâh, Orta Çağ’ın efsanevi İpek Yolu’nun Anadolu’daki en hayati atardamarıdır.
Yüzyıllar önce Çin’den yola çıkıp Tebriz ve Erzurum üzerinden Anadolu yaylasına giren kervanlar, Sivas ve Kayseri’yi aştıktan sonra tam olarak bugünkü D300 hattını takip ederek Aksaray ve Konya’ya ulaşırdı. Bugün otomobille sadece iki buçuk saatte katettiğimiz Konya-Kayseri etabı, o devirde ağır yüklü deve kervanları için haftalar süren zorlu bir yürüyüştü. Asfaltın yerinde tozlu patikalar, yol çizgilerinin yerinde ise kervan izleri vardı.
Bu kadim ortaklığın en somut kanıtı, yol kenarındaki “mola yerlerinin” değişmeyen ruhudur. Anadolu Selçuklu sultanları, ticareti güvence altına almak için bir devenin günde ortalama yürüyebileceği mesafe olan her 35-40 kilometrede bir görkemli kervansaraylar inşa ettirmişti. Bugün D300’de seyrederken karşınıza çıkan modern akaryakıt istasyonları ve dinlenme tesisleri, sekiz asır önceki bu taş kalelerin tam yanına kurulmuştur. Örneğin Konya’dan Aksaray’a doğru ilerlerken yolun hemen kıyısında tüm heybetiyle yükselen 1229 tarihli Sultanhanı, Anadolu’nun en büyük Selçuklu kervansarayıdır. Aracınızı yol kenarına çekip mermer taçkapısından içeri adım attığınızda, geçmişle bugün birbirine karışır. Vaktiyle Çin ipeği ve Hint baharatı taşıyan tüccarların üç gün boyunca ücretsiz konakladığı, develerini dinlendirip hamamında yol yorgunluğu attığı bu avlularda, bugün Kapadokya yolcusu turistler fotoğraf çekip kahve molası veriyor.
Aksaray’ı geçip Nevşehir yönüne devam ettiğinizde, yol sizi tarihle kovalamaca oynamaya çağırır. D300’ün hemen paralelinde sırasıyla Ağzıkara Han ve Selçuklu taş işçiliğinin ilk anıtsal örneklerinden Alay Han belirmeye başlar. Direksiyon başındayken dikiz aynasından Hasan Dağı’nın volkanik silüetini izlemek, sekiz yüz yıl önce aynı dağa bakarak yönünü tayin eden bir kervanbaşının gözleriyle dünyaya bakmak gibidir.
Zaman değişti; deve çanlarının yankısı yerini motor uğultusuna, meşalelerle korunan han kapıları yerini yirmi dört saat ışıldayan otoyol tesisi tabelalarına bıraktı. İpek ve baharat balyalarının yerini bagajlardaki valizler aldı. Ancak Anadolu coğrafyasının kaderi hiç değişmedi. D300 karayolu, sadece şehirleri birbirine bağlayan soğuk bir mühendislik projesi değil; geçmişin izlerini bugünün hızıyla buluşturan yaşayan bir tarih koridorudur. Bir sonraki otomobil yolculuğunuzda bu rotaya düşerseniz hızınızı biraz azaltın; çünkü kaportanızın rüzgârı, asırlardır aynı yoldan geçen seyyahların fısıltısına karışıyor.